هر كدام از كتاب حاضر و تاريخ حمزهء اصفهانى براى تصحيح ديگرى بسيار مفيد خواهد بود ، و ديگر تاريخ طبرى است كه ظاهرا ترجمهء فارسى آن را نه متن عربى آن را چنان كه از ص 180 استنباط مىشود مؤلف بدست داشته است ، و از اين كتاب نيز استفاده بسيار كاملى نموده و در اغلب ابواب مجمل التواريخ اسمى از آن برده است ، و ديگر شاهنامهء فردوسى است كه مؤلف در فصل تاريخ پادشاهان قديم ايران بسيار مكرر ذكرى از آن نموده و فقرات عديده از آن گاه بنظم و اغلب بنثر نقل كرده است ، و شايد بعد از گرشاسب نامهء اسدى [ ( 1 ) ] اين مجمل التواريخ قديمترين كتابى باشد كه از شاهنامهء فردوسى باسم و رسم نام برده است ، و ديگر گرشاسب نامهء اسدى است ، درين مورد نيز مجمل التواريخ گويا قديمترين مأخذى باشد كه از اسدى و گرشاسب‌نامهء او اسمى برده است چه گرشاسب نامه در سنهء 458 تأليف شده چنان كه صريحا گويد : ز هجرت بدور سپهرى كه گشت * شده چارصد سال و پنجاه و هشت و مجمل التواريخ در سنهء 520 ، يعنى فقط شصت و دو سال بعد از تأليف گرشاسب نامه ، و قطع نظر از اهميت مآخذى كه اين كتاب از آنها استفاده نموده و اكنون اغلب از ميان رفته‌اند و قطع نظر از اهميت موضوع كتاب يعنى تاريخ و قصص اصلا وجود و بقاء كتاب نثرى به فارسى از حدود پانصد و بيست هجرى تاكنون آن هم با اين بسط و تفصيل كه قريب هفتصد صفحهء وزيرى است با ملاحظهء اينكه كتب فارسى يادگار قرون چهارم و پنجم و ششم هجرى در نهايت ندرت است يكى ديگر از موجبات اهميت اين كتاب است ، بخصوص كه نسخهء اين كتاب نيز چنان كه خواهيم گفت ظاهرا منحصر بفرد است . نسخهء اصلى اين كتاب ، - نسخهء اصلى اين كتاب كه عكس حاضر از روى آن برداشته شده است نسخه‌ايست كه در كتابخانهء ملى پاريس در تحت نمرهء ( فارسي 62 ) محفوظ است [ ( 2 ) ] و اين نسخه ظاهرا منحصر بفرد است زيرا كه در فهارس كتابخانهاى معروف كه فهرست چاپى از آنها ترتيب داده شده است ذكرى از آن ديده نميشود ، ولى ممكن است ( مانند عموم نسخ نادره يا منحصره بفرد ) كه در بعضى كتابخانهاى عمومى يا خصوصى كه فهرست مطبوعى از آنها فعلا بدست نيست بخصوص در ممالك مشرق نسخهء يا نسخى از آن موجود باشد كه بعدها اطلاع از آن حاصل شود ، نسخهء مزبوره بقطع وزيرى بسيار بزرگ ( كه در عكس بملاحظهء صرفه تقريبا باندازهء نصف تصغير شده است طولا و عرضا ) [ ( 3 ) ] و داراى 349 ورق يا 698 صفحه است و به خط نسخ متمايل بثلث جلى و مورّخ است به 28 جمادى الاولى سنهء 813 و به خط كاتبى است موسوم بعلى بن محمود بن على

--> [ ( 1 ) ] گرشاسب نامهء اسدى چنان كه عنقريب خواهد آمد در سنهء 458 هجرى يعنى فقط قريب شصت سال بعد از تأليف شاهنامه ( سنهء 400 ) تأليف شده است و در اين كتاب مكرّر از فردوسى و شاهنامه او اسم برده است [ ( 2 ) ] رجوع كنيد بفهرست نسخ فارسى كتابخانهء مزبوره تأليف ادگار بلوشه E . Blochet ج 1 ص 194 - 196 ( 62 AncienfondPersan ) [ ( 3 ) ] قطع اصل نسخه سي در نوزده سانتىمتر است و قطع عكس حاضر هفده در دوازده .